Hieronymus Bosch’un “The Cure of Folly” eseri

delilik taşı bosch

Hollandalı usta Hieronymus Bosch‘un resmi olmayan doğum yılı 1450’dir. Leonardo Da Vinci ile birlikte Rönesansı şekillendiren usta, 1494’te tamamladığı “Cutting the Stone” veyahut “Stone of Madness” adlı eserinde ressamlık kariyeri için önemli bir ilki gerçekleştirdi. 15: Yüzyıl’da halkın gerçekten inandığı beyinden taş çıkarma operasyonunu resmeden Bosch’un absürtlük ve hiciv dolu bu işi, Madrid’deki Prado Müzesi‘nde sergileniyor.

Ortaçağ‘da bir inanış vardı; insanın delirmesinin sebebi, beyinde büyüyen taş parçası idi bu taş çıkarılmadıkça kişi asla normale dönemezdi. Bu tuhaf inanış, daha tuhaf bir tedavi yöntemini beraberinde getiriyordu; kendine ‘doktor’ diyen biri gelip kafanın derisini sıyırarak taşı çıkardığını söyler ve karşılığında kıymetli eşyalar talep ederdi. Bir deliye taş tedavisi uygulayan sözde doktoru ve dönemde yaygın olan bu gibi batıl inançları eleştirdiği “The Extraction of the Stone of Madness“de (ya da “The Cure of Folly“) ortaya bir insanlık komedisi çıkıyor.

delilik taşı

İçinde birden fazla sahne barındıran resmin sol kısmına bakalım. Koltuğa oturan yaşlı adam, bize doğru bakıyor. Yüzünde şaşkın, heyecanlı ve acı çeker bir ifade olan bu figür, ‘deli‘ ve bir doktor tarafından taş tedavisi yapılmak üzere bu koltukta oturuyor. Koltuğun arka tarafında duran adam, sözde ‘doktor’.

delilik taşı2

Başındaki huni, onun şarlatan olduğunu anlatıyor. Sandalyenin hemen yan tarafında duran rahip, sağ eliyle deliyi kutsayarak absürtlüğe dahil olan figürlerden biri. Elindeki mini su testisiyle trepanasyon (baş derisinin kaldırılıp kafadan parça alınması, ilk ameliyat örneğidir) adı verilen bu operasyon için ana ihtiyaçlardan birini karşılıyor.

delilik taşı3

Rahibin kolunu yasladığı, hemen sağında duran uzun bacaklı masaya baktığımızda Yahudi giysileri içinde yaşlı bir kadın görüyoruz. Sağ elini sıkılgan bir şekilde yanağına dayayan kadının taş çıkarma işlemine daha önceden aşina olduğu her halinden belli. Kadının başının üzerinde duran kitap, eserdeki absürtlüğü destekleyen bir diğer detay. Dönem Hollandası‘nda kötülüklerden korunmak için nazar boncuğu, muska gibi nesneleri üzerinde taşıyan Yahudi kadınlarının ne kadar boş inançlara sahip olduğu, Bosch tarafından ‘balın üzerindeki kitap’ olarak tasvir edilmiş.

delilik taşı5

Resimde, delinin başının içindeki taşı çıkarma işini gerçekleştiren ‘doktor’un ellerine bakın. Çıkardığı şey, uzun bacaklı masanın üzerinde duran lale soğanının aynısıdır. Başındaki huniyle yalancı olduğu anlatılan bu adam, rahip ve Yahudi kadını inandırmak için muhtemelen daha önceden yanında getirdiği lale soğanlarını ortaya çıkarıyor. Bu lale soğanlarının anlamı ise yine 15. Yüzyıl Hollandası‘na götürür bizi. O dönemde akli dengesi bozuk yahut tuhaf davranışlı kimselere “lale kafa” lakabı takılırdı. Eserdeki lale soğanları, buna bir gönderme.

delilik taşı4

Gelelim çerçeveye. Bosch‘un altın yaldızlı Gotik karakterlerle oluşturduğu yazıda “Taşı kesip al, usta. Ben Lubbert Das.” yazıyor. Lubbert Das, 15. Yüzyıl Hollanda Edebiyatı‘nda geçen, aptallıklarıyla herkesi güldüren  bir karakter. 48 x 35 cm‘lik eserin arka planına baktığımızda ise Hollanda peyzajı görürüz. Yeşil boyayla geniş bir vadi resmeden ressam, mavi tonlarıyla dağları ve gökyüzünü yapmış.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s