Leonardo Da Vinci’nin “Mona Lisa” eseri

monalisa türkçe

Bu yazımda; pek çok eserinden bahsettiğim Leonardo Da Vinci‘nin en önemli işlerinden biri olan “Mona Lisa“dan söz edeceğim. Dünyanın en çok konuşulan, hakkında en çok teori üretilen, en çok ziyaret edilen eseri olan bu portreden bahsederken tüm bilgi kirliliğini bir kenara atıp bir kadın portresi olarak ele almaya çalışacağım. Olabildiğince.

1452 doğumlu Leonardo Da Vinci, bu eseri yapmaya 1503 ya da 1504 gibi başladı. 1506’ya kadar üzerinde çalıştıktan sonra ara veren ressam, eserini 1517’de tamamladı. 77 x 53 cm ebatlarındaki bu eser, bilindiği kadarıyla İtalyan asilzadelerinden Toskanalı Lisa del Gherardini‘nin portresidir. Francesco del Giocondo‘nun eşi olan Lisa, o tarihlerde ikinci oğlunu dünyaya getirmişti eşi ona doğum hediyesi olarak yeni bir ev almıştı. Sanat tarihçilerinin bir kısmı, “Mona Lisa“daki kadın figürünün yüzündeki tebessümü böyle açıklıyor.

Fransızca ismi “La Joconde“; İtalyanca’ya “La Gioconda” olarak geçen resmin adını “Mona Lisa” koyan Giorgio Vasari idi. 1511 – 1574 arasında yaşayan, yani Da Vinci ölmeden 8 yıl önce doğan Vasari‘nin eser hakkında yazdıkları, elde kalan en güvenilir kaynaktır. Dolayısıyla “Madonna Lisa“dan türetilip daralan “Mona Lisa” adına bakacak olursak, portreyi (ya da kabul gören fikre göre Lisa del Gherardini’yi) Meryem Ana‘ya benzeten de ilk  Vasari olmuştur. Rönesans’ta ellerini birbiri üzerine kavuşturmuş, doğrudan izleyiciye bakan ve oturan  Meryem resmi yok; lakin figürün yüzündeki ifade, onda ilahi bir şeylerin var olduğunu söylüyor.

mona lisa1

Gözbebekleri eserin sağ tarafına doğru kaymış Mona Lisa‘nın yüzüne baktığımızda kaş ve kirpiklerinin olmadığı farkedilir. 15 ve 16. Yüzyıl Avrupası’nda kadınlar arasında moda olan kaş ve kirpik aldırmak, bunu açıklar; lakin bazı tarihçiler, Da Vinci‘nin figürüne kaş ve kirpik yaptığını, boyanın zamanla silindiğini söylüyor. İlk bakışta yüzünde huzurlu bir ifade olduğu kanısına varılan figürün parlak gözbebekleri ve yüzünün derisindeki ayrıntılar, Da Vinci‘nin eseri yaparken kullandığı malzemeler ve kullanış şekilleri konusunda ne kadar sınırsız olduğunu anlatıyor. Öte yandan yüzünün derisinde yer yer yağ pıhtıları olduğu görülen Mona Lisa‘nın yüksek kolestrolden muztarip olduğu da bir başka teoridir. Lisa del Gherardini‘nin böyle bir hastalığı olup olmadığı bilinmiyor.

mona lisa2

Üst paragrafta ucundan girdiğim Da Vinci‘nin yeteneğinden sfumato tekniği bağlamında söz etmek istiyorum. Mona Lisa‘nın bu ‘belirsiz ifadesi‘nin ortaya çıkışı, ressamın pek çok eserinde kullandığı ve yaratıcısı olarak kabul edildiği sfumato tekniğinden ileri gelir. Bu tekniğin bu denli üstün kılan, net geçişlerin olmamasıdır. Yani, “Mona Lisa” tablosunu baza alarak konuşmam gerekirse göz çukurlarından burnuna, dudaklarından boynuna; figürümüzün aydınlık yüzündeki ton geçişlerinde net bir çizgi yoktur. Buna rağmen ayırt ediciliği yüksektir. Da Vinci‘nin aklında yarattığını paneline dökmesi, eserin kıymetini katlayan bir başka nitelik.

‘Panel’ demişken, eserin üzerine yapıldığı malzemeden muhakkak söz etmem lazım. Ana madde,  eserin (maalesef) aşınmasını bir parça olsun destekleyen Lombardiya kavaklarından yapılmış paneldir. Da Vinci, ortalama 1 asır yaşayan Lombardiya kavak ağacının gövdesinden yapılma panel tercih etmiş. Aşınmaya daha yatkın bir yapısı olan kavak panel, figürün başının üzerinden tepeye doğru 11 cm kadar çatladı.

mona lisa3

Fransız mühendis Pascal Cotte, 3 yıldan uzun bir zaman kızılötesi ve morötesi ışınlarla yaptığı inceleme sonucu bazı bilgiler ortaya koydu. Mühendise göre figür, elinde bir battaniye tutuyor. Bu, onun yeni doğum yapmış olma ihtimalini güçlendiriyor. Cotte‘nin bir başka iddiası, figürün sol elinin iki parmağının sonradan değiştirildiğidir. Hazır parmaklarından bahsetmişken bir sanat tarihçisi tarafından ortaya atılan iddia da sağ elinin işaret parmağının tamamlanmadığıdır.

mona lisa3 ufuk

Arka plana baktığımızda sarının ve yeşilin sık kullanıldığı bir peyzaj görürüz. Bu peyzaj, pek çok yorumcuya göre Chiana Vadisi‘nin (Valdichiana) uzaktan görünümüdür. Manzarayı ortadan kesen figürün sağında ve solundaki ufuk çizgileri birbirinden farklı oranlarda olduğundan Mona Lisa‘nın yüzündeki ifade net seçilemiyor. Dikkatli baktığımızda korkuluklu bir balkonda oturduğu görülen Mona Lisa, saçına taktığı duvak ile  arka plandan ve içinde bulunduğu balkondan bağımsız bir hava veriyor.

mona lisa4

Eser, Paris’teki Louvre Müzesi‘nde kalın bir camekan içinde muhafaza edilerek sergileniyor. Müzeye gidecek olursanız unutmayın ki “Mona Lisa“yı 5 metreden daha uzak bir mesafeden göreceksiniz.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s