Bir anekdot 16: Dostoyevski’den, Ilya Repin’in “Barge Haulers on the Volga”sı üzerine…

yedekçilerIlya Repin, Rusya’nın önemli realist sanatkarlarından biridir. 1844 yılında bugünkü Ukrayna sınırları içinde yer alan Rusya İmparatorluğu’nda dünyaya gelen Repin‘in tabloları, döneminin sosyal, politik, kültürel gerçeklerini yansıttığı için bile çok önemlidir. Bunun yanına Repin‘in yeteneği de eklenince karşımıza çırılçıplak 19. Yüzyıl Rusyası çıkar. 1930’da kaybettiğimiz ustanın 1870 ile 1873 aralığında yaptığı “Barge Haulers on the Volga” (Volga’da Sal Çekicileri) adlı eseri üzerine Dostoyevski‘nin düşüncelerini paylaşıyorum.

“Bir gazetede Bay Repin’in Yedekçiler’i (Volga’da Sal Çekicileri) üzerine yazılanları okuyunca birden korkuya kapıldım. Bir kere, konusu ürkütücüydü: Yüksek sınıfların halka ödemediği borçlar üzerine bilinen sosyal düşünceyi en çok yedekçilerin yansıttığı kabul edilir bizde… Bu insanların tümünü, alınlarındaki o malum yaftayla üniformalı görmeye hazırladım kendimi; sonra bakın ne oldu.

Neşeme bakılırsa tüm endişelerim boşunaymış: Su katılmadık yedekçilerden başkası değillermiş. Tabloda görünenlerden hiçbiri, seyredene; “Ne kadar mutsuz olduğuma baksana, halka bir ölçüde senin de borcun var!” diye haykırmıyor. Sadece bu bile ressamı çok başarılı kılabilir. Anlı şanlı bildik tipler: Öndeki iki yedekçi gülümsüyor gibi, hiç değilse pek ağlamıyorlar ve sosyal durumlarını hiç de düşünmüyorlar. Bir asker bozuntusu hile düzen peşinde, gizliden piposunu doldurmak istiyor.

1

2

Bir muço ciddi tavırlar takınmış, bağırıp çağırıyor, handiyse hır çıkaracak, şaşırtıcı bir tip, tablonun neredeyse en başarılı tipi; en arka planda yüzü görünmeyen, başını öne eğmiş, güçlükle yürüyen zavallı köylü -yedekçiyle, tabloda yansıtılan ana düşünce açısından aynı etkiyi sağlıyor. Yüzyılların dertleri ve acılarıyla imanı gevreyen bu adamın zavallı, perişan başına, yüksek tabakanın halka değgin politik, ekonomik ve sosyal düşüncelerinin zamanla da olsa girebileceğini düşünmek olanaksızdır.

44444

Kimi izleyici, bu köylüye ya da şu çırağa ve düzenbaz, aşağılık askere duyduğu bir acıma ve sevgiyle ayrılır salondan. (Ne sevgiyle ama!) Bu zavallı,savunmasız insanlara sevgi beslemeden oradan ayrılamazsınız. Bu yedekçi grubu, sonradan düşlerinize girecek, 10-15 yıl geçse de belleğinizden silinmeyecektir! Böylesine doğal, masum, sıradan olmasalardı bu denli etki ve duygu yaratmazlardı. Günümüzün tablosu gerçekten budur!

Burada sözü uzatmaya ne gerek var, tabloları sözlerle anlatmak çok güçtür. Büyük söz ama şunu söyleyeceğim sadece; Gogol tipleri bunlar. Repin‘in kendi çapında bir Gogol olduğunu söylemiyorum, resim sanatımız Gogol’a ve Dickens’e erişmedi daha.

Ancak Bay Repin‘de bazı abartmalar gözden kaçmıyor. Özellikle giysilerde, sadece iki yedekçinin giysilerinde. Bu kadar perişan, paçavralar içinde olamazlardı; örneğin gömlek, kazara kıyma makinesine düşmüş gibi. Yedekçilerin ışıl ışıl giysilere bürünecek halleri yok. Elbette bu insanların nereden geldiklerini herkes biliyor: (…) Evlerinde yaşadıkları kış boyunca neredeyse sadece bitki kabuklarıyla beslenirler, bahara doğru, hiç sözleşme yapmadan sadece pirinç lapasına manvalarda kürek çekmeye giderler. Daha çalışmaya başladıkları ilk günde açlıktan lapaya saldıran ve aşırı yemekten ‘çatlayarak’ ölen yedekçiler olduğu biliniyor.

(…) Bir de böyle bir gömleği üzerinizden çıkardıktan sonra bir daha giyemez insan, giyilecek hali kalmamıştır zaten. Ancak tablodan çıkarılacak ana düşüncenin değeri ve özgünlüğüyle karşılaştırdığımızda bu küçücük abartılar hiç kalır. ”

_________
*Dostoyevski’nin Yapı Kredi Yayınları tarafından basılan “Bir Yazarın Günlüğü I”den alınmıştır.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s