Sandro Botticelli’nin “La Primavera” eseri

la primavera botticelli

1445 ile 1510 arasında yaşayan İlk Dönem Rönesansı’nın usta ismi Sandro Botticelli‘nin başeseri “The Birth of Venus” anlatmaya çalışmıştım. Bunun yanında Dante‘yi bize görsel olarak sunan ilk resim olan Dante portresinden de söz etmiştim. Şimdi ise diğer başeseri “La Primavera“dan bahsedeceğim. Üzerinde onlarca teori üretilen bu eser, ister baharın habercisi ister sonbahar temalı olsun sanat tarihinin ‘referans’ işlerinden biridir ve İtalyan Rönesansı‘nın neden bu kadar kıymetli olduğunun cevabıdır.

Resmi açıklamaya çalışmadan evvel bize çok yardımcı olacak bir bilgi vermem gerekiyor. Bu eser, İtalyan asilzade ailesi Mediciler’den Lorenzo di Pierfrancesco‘nun düğünü için kendisi tarafından ısmarlandı. 1482 senesinin baharı; Haziran ayında yalnızca birkaç kez gördüğü Semiramide ile evlenen Pierfrancesco, henüz 18 yaşındaydı ve Rönesans asilzadeleri gibi aşk değil, mantık evliliği yapmayı tercih etti. Lakin bu mantık, zamanla büyük bir aşka dönüştü. Bunu, eserin sağ tarafındaki Zephyrus ile Flora figürlerinde ve Cupid‘in okunu yiyeceğinden habersiz peri kızı figüründe göreceksiniz.

1

Ortadaki görkemli kadın figüründen başlayalım. Yunan mitinde Afrodit, Roma’da Venüs adıyla bilinen figürümüz, eserin tam merkezinde yer alıyor. Başını hafifçe sağa eğmiş, uzun görkemli bir elbise giymiş ve Medici simgesi olan turuncu renkli bir şalı sağ omzundan koluna, oradan da sol eliyle bacaklarına doğru narin bir şekilde tutan Venüs, temsil ettiği gençlik ve bahar kavramları itibariyle resme hareketli bir bahar havası getirmiş. Başının üzerinde arkasındaki ağaç yapraklarının doğal duruşuyla bir doğal kemer oluşan Venüs, bu görüntüsüyle Meryem‘i andırmakta.

2

Bilirsiniz Rönesans Dönemi’nde Meryem figürü, başının üzerinde bir kemerle çizilirdi. Bu eserde de Botticelli, dinsel temadan çok kopmamayı tercih etmiş ve Venüsünde Meryem’i yaşatmış. Buna ek olarak, Venüs’ün şiş karnı, İncil’deki Beşaret Bölümü’nü; Cebrail’in Meryem’e ‘Büyük Kurtarıcı’ya hamile kalacağını müjdelemesini hatırlatıyor. Bunu Da Vinci resmetmişti.

3

Venüs’ün hemen sağında, bize göre eserin sol tarafında bulunan üç peri kızı, “Üç Güzeller” olarak da bilinen Kharitler‘dir. Parlaklık, ışıltı, zarafet simgesi olan bu üç güzel peri kızı; Aglaie, Euphrosyne ve Thalia, üzerlerindeki ince tül parçadan elbiseleriyle dans etmektedirler. Bu peri kızlarının kıyafetleri, Botticelli‘nin boyaya yumurta akı karıştırmasıyla bu parlak tonu almıştır.

4

Hem Venüs figüründe hem de peri kızlarında gördüğünüz detaylar, ressamımızın hocası Fra Filippo Lippi etkisinde kaldığının kanıtıdır. Yorumculara göre Botticelli‘nin kadın figürleri, deyiş yerindeyse hocası Lippi‘nin kadın figürlerinin torunlarıdır.

5

Peri kızlarının (bize göre) solunda yer alan kırmızı kıyafetli, kanatlı ayakları ve kılıcıyla görünen genç adam figürü, Merkür‘ün (yahut ‘Hermes‘) ta kendisidir. Mite göre küçük yaşta hırsızlık yapan Merkür, kimine göre bu eserde yine aynı eylemi tekrar etmekte; ağaçtan yasak meyve çalmaktadır. Yalnız dikkatli baktığımızda Merkür‘ün elini değil, birbirine sarılı iki yılan şeklindeki asası Caduceus‘u kullandığını görürüz.

6

Yorumlara göre Merkür, Caduceus‘u kullanarak gökteki bulutları dağıtarak baharın gelmesini hızlandırmaya çalışmakta. Merkür‘le ilgili bir diğer ve kesin detay, Botticelli‘nin figürü yaparken resmi ısmarlayan Pierfrancesco‘yu model aldığıdır. Gerçek hayatta daha az yakışıklı olan Pierfrancesco‘nun bu denli düzgün hatlarla resmedilmesi, ressamın soylu aileye ‘kıyağı’ olarak görülebilir.

7

Venüs’ün başının hemen üzerinde erkek çocuğu formundaki figür, Venüs’ün oğlu Cupid; yani Eros‘tur. Gözleri kuşakla kapatılmış Cupid, yayını gererek okuyla Üç Güzeller‘den ortadakini hedef almış. Buradan anlamamız gereken, kendi halinde dans bu genç kızın aşık olacağından bi’haber oluşudur. Bir başkası (Cupid), bu genç kız için her şeyi düşünmüş ve ona aşkı tattıracaktır. Hemen Pierfrancesco‘ya bağlayalım; yazının başında söylediğim gibi mantık evliliği yapan bu Medici soylusu, ressamımızdan bu eseri rica etmiştir. Botticelli ise geleceği görmüşçesine evlilik temasını işlediği dokuz figürlü bu resmin neredeyse her yerine ‘habersiz gelen aşk‘ı yerleştirmiştir. Aşk demişken, sizi sağ tarafa alayım.

8

Resimde nerdeyse her figürün teni sıcak tonlarla belirginleştirilirken en sağdaki Zephyrus, gri tonlarıyla karşımıza çıkıyor. Rüzgar Tanrısı Zephyrus‘un belinin üst kısmında tutup zorla sahip olduğu, Flora; yani Chloris‘tir. Mite göre aşık olduğu Flora‘ya cinsel şiddet uygulayan Zephyrus, bu güzel tanrıyla evlenmiştir. Zephyrus‘un şiddetine maruz kalan Flora figürünün ağzından çıkan çiçek, onun şiddet karşısında attığı çığlıktır. Hemen solunda yer alan figüre baktığımızda Flora‘nın ağzındaki çiçeği daha iyi anlayacaksınız; Flora, Çiçek Tanrısı‘dır ve solunda huzurla gülümseyen kadın figürü, Flora‘nın gelecekteki halidir. Yani eserde iki Flora vardır; biri cinsel şiddet gören mağdur Flora, diğeriyse şiddet gördüğü adamla evlenen ve çok mutlu olan Flora‘dır. Mutlu Flora, gelecektir. Burada Botticelli‘nin dehasına hayran olabilirsiniz, çünkü o bir kahindir; Pierfrancesco ile eşinin mantık altyapılı evliliğinin aşka dönüşeceğini görmüştür.

9

Çiçek Tanrısı Flora‘dan biraz daha bahsetmek istiyorum. Saçlarında, eteklerinde, ellerinde çeşit çeşit çiçek bulunan Flora‘nın yüzündeki ifade, farklı şekillerde yorumlanmıştır. Bana göre Flora, bu ifadesiyle ne istediğini bilen bir kadın gibi bakmaktadır. Ne istediğini bilmekte, ancak karşısındaki onun ne istediğini asla bilememektedir; bizzat kendisi bildirse bile.

ek

Orijinal ismi “La Primavera” olan, kimilerince “Allegory of Spring” (Bahar Alegorisi) olarak da kabul edilen eser, 202 x 314 cm‘lik kalınca bir panele temperayla resmedilmiştir. Senelerce Floransa’daki Uffizi Galerisi‘nin deposunda kalan, bir Botticelli sergilenmesi gerektiğinde bile “The Birth of Venus“un yerini bir türlü alamayan bu eser sergilendiğinde Floransalılar başta olmak üzere İtalyan sanatseverler ‘başyapıt‘ olarak kabul ettiler.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s