Hieronymus Bosch’un “The Garden of Earthly Delights” triptiğinin dış kanatları “Creation of the World”

Image
Hollanda sınırları içinde ilk dönem Rönesans‘ın öncülerinden Hieronymus Bosch, eserleri çok bilinen ancak hakkında çok az şey bilinen ressamlarımızdan biri. Doğum tarihini, yaşam biçimini, sanat görüşlerini öğrenebileceğimiz ne bir günlük, ne bir mektup bıraktı Bosch. Kaynaksızlık sebebiyle 15. Yüzyıl belediye kayıtlarına güvenerek 1450’de doğup 1516’da öldüğünü kabul ediyoruz. Ressamın baş işi kabul edilen, yalnızca dış tarafından söz edeceğim dev eseri “The Garden of Earthly Delights“, 66 yıl olduğuna inandığımız ömrünün 20 yılını almış. 

Ressamın 40 ile 60 yaş aralığındaki 20 yılı, yani 1490 ile 1510 yılları arasında yaptığı “The Garden of Earthly Delights“, bir triptiktir. Triptik, aslında üç altarın birleşmesiyle yapılan paneldir. Daha önce Raphael’in “Sistine Meryem’i” ve Matthias Grünewald’ın “Nativity” altarpiece’sinden bahsetmiştim. Gördüğünüz gibi altar (altarpiece), kiliselerde mihrabın tam arkasına yerleştirilen, bir İncil ayetinin resimlenmiş halidir. Bosch‘un bu triptiğinin iç panelleri CennetDünya ve Cehennem kompozisyonlarını içerir. Kronolojik olan birleştirilmiş bu panelin kapakları bize doğru kapandığında “Creation of the World” ile, yani Dünya’nın Yaratılışıyla karşı karşıya kalırız. Bosch‘un ince ince düşünüp onlarca figür yerleştirdiği bu triptik işi, İncil‘in kronolojisi gibidir.

2

Triptiğin iki parçasına resmedilen bu eserden ‘resim’ diye bahsedeceğim. 195 x 220 cm‘lik bu dev resim, iki eşit parça üzerine yağlıboyayla yapılmış. Gri rengi resme hakim. Bunun sebebi, Dünya’nın yaratılış hikayesidir. Eski Ahit, yani Tevrat‘a gidedceğiz. Tevrat’ın 1 ile 11. bölümleri arasında yazılanlar, dünyanın yaratılışı ve ilk insanlarla ilgilidir. Buna göre; TanrıDünya’yı 6 günde yaratır ve 7. gün kutsar. Ben sizinle 1. Bölüm‘de geçen dünyanın yaratılış hikayesinin yalnızca 3. güne kadarlık kısmını paylaşıyorum, çünkü resmimiz, 3. günün kompozisyonudur.

1.Başlangıçta Tanrı göğü ve yeri yarattı. 2.Yer boştu, yeryüzü şekilleri yoktu; engin karanlıklarla kaplıydı. Tanrı’nın Ruhu suların üzerinde hareket ediyordu.

3.Tanrı, “Işık olsun” diye buyurdu ve ışık oldu. 4.Tanrı ışığın iyi olduğunu gördü ve onu karanlıktan ayırdı. 5.Işığa “Gündüz”, karanlığa “Gece” adını verdi. Akşam oldu, sabah oldu ve ilk gün oluştu.

6.Tanrı, “Suların ortasında bir kubbe olsun, suları birbirinden ayırsın” diye buyurdu. 7.Ve öyle oldu. Tanrı gökkubbeyi yarattı. Kubbenin altındaki suları üstündeki sulardan ayırdı. 8.Kubbeye “Gök” adını verdi. Akşam oldu, sabah oldu ve ikinci gün oluştu.

9.Tanrı, “Göğün altındaki sular bir yere toplansın, kuru toprak görünsün” diye buyurdu ve öyle oldu. 10.Kuru alana “Kara”, toplanan sulara “Deniz” adını verdi. Tanrı bunun iyi olduğunu gördü.

11.Tanrı, “Yeryüzü bitkiler, tohum veren otlar, türüne göre tohumu meyvesinde bulunan meyve ağaçları üretsin” diye buyurdu ve öyle oldu. 12.Yeryüzü bitkiler, türüne göre tohum veren otlar, tohumu meyvesinde bulunan meyve ağaçları yetiştirdi. Tanrı bunun iyi olduğunu gördü. 13.Akşam oldu, sabah oldu ve üçüncü gün oluştu. 

3

Ayetlere göre 3. gün, bitkiler henüz yaratılmış. Yani insan ve hayvan henüz yeryüzüne inmedi. Resme hakim olan gri rengi, kimilerine göre Güneş ve Ay’ın henüz yaratılmayışından ötürüdür. Elbette bu Hıristiyanlar’ın teorisidir, çünkü bilim; Güneş ve Ay’ın Dünya’dan daha yaşlı olduğunu söylüyor. Resimde, yerkürenin üst kısmında gri bulutlar görüyorsunuz. Bulutlardan yeryüzüne doğru sızan parlak ışık, resimdeki ışığın kaynağı gibi görünmese de öyledir. Bunu görmek için yeryüzünün çevresine daha dikkatli bakın, ışığın Dünya’yı çepeçevre sardığını göreceksiniz. Yerkürenin üzerinde ise Tevrat’taki “…O konuştu ve oldu; O emretti ve durdu.”

1

Yeryüzüne daha dikkatli bakınca, bitkilerin yeşil tonlarına da rastlayacaksınız. Bu da Tanrı‘nın 3. günde tamamladığı işidir. Tanrı‘yı görmek isterseniz sol üste bakın. Bu figür, oturmuştur ve elinde İncil‘i tutmaktadır. Yarattığı esere yukarıdan bakan Tanrı, Dünya’nın yanında küçücük görünmekte. Bu da Bosch‘un Hıristiyan yüreğinin yansımasıdır. İç tarafında Cehennem kompozisyonuyla büyük bir tezatlık oluşturan Bosch‘un bu triptiği, Madrid’deki Prado Müzesi‘nde sergileniyor.

1280px-the_garden_of_earthly_delights_by_bosch_high_resolution2

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s